Nói dối luôn là vấn đề thường gặp ở mọi đứa trẻ trong mọi hoàn cảnh, mọi lúc, mọi nơi. Khi phát hiện trẻ nói dối, người lớn luôn cho rằng trẻ thật không ngoan và đáng bị trách phạt. Thực tế, với trẻ việc nói dối có thể chia thành hai tình huống cơ bản.

Tình huống thứ nhất: trẻ nói dối để che dấu tội lỗi. Trường hợp này rất dễ để phụ huynh phát hiện ra kiểu: “con không lấy trộm tiền của mẹ!” trong khi trên tay cậu bé đang cố xiết chặt “tang vật”.

kid

Tình huống thứ hai: trẻ cố tình nói dối nhưng không để che dấu tội lỗi mà nhằm ứng phó với một tình huống bất ngờ nào đó hoặc để thể hiện những ước muốn, mơ mộng của bản thân. Chẳng hạn, câu chuyện xảy ra trong gia đình nọ khi cậu bé ba tuổi mang chiếc ghế lại gần bố “bố ơi! Con đổi ghế cho bố nhé, ghế này đẹp hơn và con yêu bố nên quyết định nhường cho bố”. Thực tế, chiếc ghế duy nhất còn lại trên tay cậu bé bị vấy bẩn và cậu cố tìm cách để đổi lấy chiếc ghế tốt hơn mà bố cậu đang ngồi.

Cậu bé trong tình huống này hoàn toàn không có ý nói dối để tránh sự trách phạt mà cần thấy rằng cậu đã thể hiện được sự khôn ngoan của mình. Cậu không muốn ngồi trên ghế bẩn, trong nhà lại không còn chiếc ghế nào khác. Và cậu nãy sinh ý định đổi ghế với bố nhưng cậu cho rằng nếu nói rõ là ghế bẩn sẽ thật mất lịch sự hay thậm chí sẽ bị từ chối. Do đó, cậu quyết định chọn cách nói của riêng mình.

Hay sau giờ tan học, cậu nhóc tíu tít “mẹ biết không, cô giáo bảo bức tranh con vẽ đáng giá cả trăm triệu đấy mẹ ạ!” Tuy nhiên, đã không có bức tranh nào như thế cả và nó chỉ là ao ước hay trí tưởng tượng của trẻ mà thôi. Cậu bé mong rằng hay khao khát rằng mình sẽ và đang là một họa sĩ tài ba.

Như vậy, trong những trường hợp này, chúng ta hoàn toàn không thể quy kết trẻ vào tội nói dối. Và trong mỗi tình huống như trên, chúng ta luôn nhìn thấy hình ảnh của một đứa trẻ có khả năng suy luận và giải quyết vấn đề khá tốt. Chúng có trí tưởng tượng phong phú. Điều đó chỉ có ở những đứa trẻ khôn ngoan không để yên cho đầu óc ngủ vùi trong lười biếng.

Tất nhiên, với cả hai tình huống nói dối kể trên, bố mẹ cần đưa ra những can thiệp đúng mực để kịp thời điều chỉnh và hướng trẻ đi theo con đường đúng đắn. Tuyệt đối không nên mở đường cho trẻ nói dối dù là nói dối với mục đích chối tội hay nói dối để ứng phó với mọi tình huống đều hoàn toàn không phải là cách làm đáng được phát huy.

Tìm hiểu tại sao trẻ nói dối: khi phát hiện con trẻ nói dối, bố mẹ nhất thiết không nên vội vàng áp dụng những biện phát trừng phạt. Cần thiết phải tìm hiểu nguyên nhân chính tạo nên lời nói dối là từ đâu. Lắng nghe trẻ nói để từ đó đưa ra hướng giải quyết thích hợp.

Giải thích cho trẻ hiểu về tác hại của lời nói dối: sau khi đã tìm hiểu được nguyên nhân xuất phát nên lời nói dối, phụ huynh cần từ tốn giải thích cho trẻ hiểu hậu quả của việc trẻ vừa nói. Chẳng hạn “nếu bố không chú ý và ngồi lên chiếc ghế bẩn thì sao nhỉ?” hay “mẹ chỉ muốn tìm lại tiền của mình thôi, thật buồn nếu con cũng bị mất thứ gì đó phải không con trai, mẹ cũng đang rất buồn. Mẹ nghĩ một người biết nhận ra lỗi của mình và biết sửa lỗi luôn đáng được khen ngợi”. Việc giải thích cặn kẽ mà không kèm theo trách phạt luôn có giá trị như biện pháp hữu hiệu trước mọi hành vi nói dối của trẻ và tránh việc trẻ tái phạm.

kid2

Tránh sử dụng hình phạt: Bởi thực tế mọi lời nói dối được đưa ra đều nhằm mục đích cuối cùng là tránh bị trách phạt. Vì thế, càng bị trách phạt trẻ càng nãy sinh tâm lý nói dối và lần sau mức độ luôn cao hơn lần trước. Hệ quả của việc này là hình thành nên ở trẻ thói quen nói dối khó thay đổi. Đồng thời, bố mẹ càng không nên áp dụng phương pháp tra tấn tinh thần với trẻ theo cách khẳng định rằng “con thật không ngoan”, “con không phải đứa bé tốt”, “con hư quá”…điều đó chỉ có tác dụng gây nên vết thương lòng khó chữa trong trẻ mà thôi.

Không nên khăng khăng ép trẻ phải nhận lỗi: lúc con trẻ phạm lỗi, tâm lý của bố mẹ thường hay khăng khăng ép trẻ phải nhận lỗi và nói lời xin lỗi. Thực tế, điều đó không hề dạy trẻ bất cứ một bài học nào. Thay vào đó, khi đứng trước tình huống nói dối của con, phụ huynh không nên đặt ra những câu hỏi khó trả lời như “vì sao con nói dối mẹ?” với mong muốn trẻ nói ra sự thật. Càng không cố ép trẻ thú nhận lời nói dối của mình bằng mọi biện pháp mà hãy cho trẻ cơ hội để khắc phục. Như “vết bẩn trên ghế có thể lau sạch bằng mãnh khăn lau đằng kia đấy” hay “ước gì bỗng dưng tiền của mẹ chạy trở về lại túi xách nhỉ!” và để trẻ lại một mình cùng với chiếc túi.

Một việc không kém phần quan trọng là đừng quên khen ngợi hay tỏ ý vui mừng khi mọi việc được khắc phục “Con trai của mẹ đã biết làm sạch vết bẩn trên ghế rồi cơ đấy!”, “con yêu! Mẹ thật hạnh phúc khi nhìn thấy tiền của mình trong túi xách, có thể trước đó mẹ đã nhầm nhỉ!”,…

Luôn là tấm gương nói thật của trẻ: mọi đứa trẻ đều xem bố mẹ như tấm gương lớn, người thầy đầu tiên, vĩ đại nhất để chúng học hỏi và noi theo. Do đó, dạy trẻ không nói dối trước hết chính bố mẹ phải là người không nói dối với bất kỳ lý do gì và với bất kỳ ai. Luôn giữ vững quan điểm nói được làm được trước mặt trẻ. Đừng hứa với trẻ bất cứ điều gì nếu không thể thực hiện được lời hứa đó.

Lộc Xuân – Thanh Liên

Chia sẻ

Trả lời

Vui lòng viết ý kiến.
Nhập tên bạn